Voor mensen met coeliakie of glutensensitiviteit is een glutenvrij dieet geen keuze, maar écht nodig. Wat mag je wel eten, waar moet je op letten en hoe maak je het makkelijker? Diëtist Steffi Haazen beantwoordt de 10 belangrijkste vragen en geeft tips!

1. Wat is een glutenvrij dieet?
2. In welke producten zitten gluten?
3. Voor wie is een glutenvrij dieet bedoeld?
4. Hoe stelt een arts de diagnose coeliakie of glutensensitiviteit?
5. Hoe zorg je voor een gezond glutenvrij dieet?
6. Wat kun je eten bij een glutenvrij dieet?
7. Hoe weet je of een product glutenvrij is?
8. Wat zijn de voordelen van een glutenvrij dieet?
9. Wat zijn de nadelen van een glutenvrij dieet?
10. Hoe houd je een glutenvrij dieet vol?

Gluten zijn eiwitten die in bepaalde granen zitten. Het gaat om alle soorten tarwe (zoals spelt, durum, emmer en kamut), rogge en gerst. Een glutenvrij dieet is bedoeld voor mensen die ziek worden van gluten. Ze mogen geen granen eten die gluten bevatten en ook geen producten die van deze granen gemaakt zijn, zoals brood, crackers en pasta.

Gluten zitten in glutenhoudende granen (zie vraag 1). En in producten die daarvan gemaakt zijn, zoals brood, crackers en pasta. Daarnaast zitten gluten in veel andere voeding, zoals koek, snacks en allerlei kant-en-klaarproducten. Mensen die ziek worden van gluten mogen deze producten niet eten. Maar er is meer. Mensen met coeliakie (zie vraag 3) kunnen al last krijgen van de kleinste kruimel gluten, zelfs van onzichtbare deeltjes. Daarom is het belangrijk om heel voorzichtig te zijn:

• Vermijd producten waar van nature geen gluten in zitten, maar die wél uit een fabriek komen die ook glutenhoudende granen verwerkt. Havermout bijvoorbeeld is van nature glutenvrij, maar kan toch een spoortje van gluten bevatten.
• Als een product niet veilig is voor mensen die geen gluten verdragen, staat dat altijd op het etiket (zie vraag 7).

Veel mensen eten gluten zonder problemen. Maar er zijn ook mensen die ziek worden van gluten. Een arts stelt deze diagnose op basis van bloedonderzoek (zie vraag 4). Het gaat om:

• Mensen met de auto-immuunziekte coeliakie. Daarbij raakt de darmwand beschadigd door het eten van gluten. Dit kan zorgen voor buikpijn, vermoeidheid, winderigheid en andere klachten. Er is maar 1 ding dat helpt tegen de klachten: alle gluten vermijden. Zij moeten hun hele leven een glutenvrij dieet volgen;
• Ook mensen met glutensensitiviteit kunnen zich beter voelen door een glutenvrij dieet;
• ​​​​​​​Mensen met het prikkelbare darmsyndroom (PDS) krijgen soms een glutenvrij dieet voorgeschreven door hun arts of diëtist.

Je volgt een glutenvrij dieet altijd onder begeleiding van een (gespecialiseerde) diëtist. Het weglaten van alle glutenhoudende granen en veel andere producten kan namelijk makkelijk zorgen voor een tekort aan bepaalde voedingsstoffen. De diëtist adviseert hoe je toch alle voedingstoffen kunt binnenkrijgen.

Ook als je geen gluten mag eten, blijven er heel veel voedingsmiddelen over waar je wél van kunt genieten. Van producten waar van nature geen gluten in zitten, tot speciale glutenvrije producten. Hieronder vind je een overzicht.

Van nature glutenvrije producten:

• (Verse) groente en fruit; 
• (Zoete) aardappelen;
• Onbewerkt vlees en vis;  
• Glutenvrije granen zoals (volkoren) rijst, quinoa, boekweit en glutenvrije haver, sorghum, amaranth, teff, gierst en mais; 
• Peulvruchten;  
• Eieren;  
• Noten, pitten en zaden;  
• Onbewerkte zuivel; 
• Olie;  
• Water, koffie en thee.   

Speciale glutenvrije producten:
​​​​​​​Er zijn steeds meer producten te koop die veilig zijn voor mensen die glutenvrij moeten eten. Denk aan dagverse glutenvrije producten, zoals brood en zuivel. Maar ook houdbare producten, zoals soepen, sauzen, smaakmakers, tussendoortjes, kant-en-klaarmaaltijden, diepvriesproducten, koek, snoep en snacks. Zo kun je de hele dag door veilig en lekker glutenvrij eten.

Je herkent glutenvrije producten aan het logo van een doorgestreepte aar en/of aan de woorden ‘glutenvrij’ of ‘vrij van gluten’ op het etiket. Als er (sporen van) gluten in een product zitten, staat dat er altijd op. Bijvoorbeeld met de zin ‘Kan sporen van gluten bevatten’ of ‘Verwerkt in een omgeving waar gluten aanwezig zijn’. In de ingrediëntenlijst vind je dan de vermelding gluten, glutenhoudende granen of de tarwesoort (zoals tarwe of spelt) in een dik- of schuingedrukt lettertype.

Je volgt een glutenvrij dieet voor de rest van je leven. Zo’n nieuwe gewoonte kan, zeker in het begin, best overweldigend zijn. Maak het jezelf daarom zo makkelijk mogelijk. Laat je op weg helpen door een (gespecialiseerd) diëtist, zorg voor een goedgevulde voorraad met glutenvrije producten, leer etiketten lezen en ontdek lekkere glutenvrije recepten. Nog wat tips om goed voor jezelf te zorgen:

• Eet gevarieerd. Eet je glutenvrij omdat je coeliakie hebt of glutensensitief bent? Zo’n dieet is precisiewerk. Je kunt lang niet alles eten en je bent altijd alert. Dan kun je de neiging hebben om steeds voor dezelfde producten en recepten te kiezen, want daarvan weet je dat ze veilig zijn. Toch is het belangrijk om te variëren. Dat maakt je voedingspatroon niet alleen leuker en nóg lekkerder, maar ook gezonder. In elk product zitten weer andere voedingsstoffen. Hoe meer je afwisselt, hoe meer verschillende voedingsstoffen je binnenkrijgt. Kies dus zoveel mogelijk verschillende glutenvrije producten. Daar is je lijf blij mee!
  

• Maak het lekker, leuk en makkelijk. Van eten een feestje maken? Dat kan óók als je een glutenvrij dieet volgt. Zo kun je op elk moment van de dag genieten zonder gluten: van een glutenvrij ontbijt tot verrassende glutenvrije traktaties. Focus op wat wél mag en ontdek de 9 tips om veilig, lekker, makkelijk en gezond glutenvrij te eten. Ook handig om te delen met mensen uit je omgeving!